हम्बोल्ड र जेफरसनको प्रशङ

वैज्ञानिक अलेक्जेन्डर हम्बोल्डले अमेरिकी राष्ट्रपति थोमस जेफरसनमाथि लेखिएको लेख संसारलाई देखाउँथे । अलेक्जेन्डर हम्बोल्ट एक जर्मन वैज्ञानिक थिए। वातावरणको क्षेत्रमा उनको नाम निकै सम्मानका साथ लिइन्छ । सन् १८०४ मा उनी अमेरिकाको यात्रामा गए । त्यतिबेला अमेरिकाका राष्ट्रपति थोमस जेफरसन थिए । हम्बोल्टले अमेरिकामा रहँदा जेफरसनलाई धेरै पटक भेटे। एक दिन यस्तै भेटघाटमा उनले जेफरसन नजिकै एउटा अखबार देखे। उनले एक ( एक गरेर सबै समाचार पढे ।

समाचार जेफरसन विरुद्ध निन्दा, आलोचना र झूटा आरोपहरूले भरिएको थियो। उसको अनुहारमा तनाव देखेर जेफरसनले मुस्कुराउँदै सोधे, के भयो रु हम्बोल्डले आक्रोशित स्वरमा भने, ‘यो अखबारका सम्पादक र पत्रकारलाई झुटो आरोप लगाएकोमा किन कारवाही नगर्ने ?’ यो जवाफ सुनेर जेफरसन फेरि मुस्कुराए र भने, ‘यो अखबार आफूसँग राख । जहाँ प्रेस स्वतन्त्रतामाथि प्रश्न उठाइन्छ, जनतालाई देखाउ र यो पत्र कहाँबाट आयो भन ?

उनले आफूमाथि लागेको आरोपको व्यक्तिगत जवाफ दिए वा सजाय पाउन थालेमा जनताबाट पाएको शक्तिको दुरुपयोग हुने बताए । म त्यसो गर्न अधिकृत छैन। यो काम प्रेस र जनताको पनि हो र उनीहरूलाई गर्न दिनुपर्छ । त्यसपछि हम्बोल्ड जहाँ गए पनि प्रेस स्वतन्त्रताको विषयमा व्याख्यान दिन पछि हटेनन् र त्यो समाचारपत्र हावामा हल्लाउँदै तर्क गरिरहे ।

उनको भनाइले जेफरसनको उदारवाद, प्रेस स्वतन्त्रता र लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यताप्रतिको सोच त्यहाँका बौद्धिक वर्गसम्म पुग्ने क्रम जारी रह्यो । जेफरसन र हम्बोल्डको भेटघाट र कुराकानि यति राम्रो भयो कि त्यसपछिका २१ वर्षसम्म दुवैले विभिन्न विषयमा पत्राचार गरिरहे । आज पनि ति अक्षरहरू दुवैको दृष्टिकोण बुझ्न सहयोगी छन्।