जनसंख्या असन्तुलनमा आप्रवासीहरूको सीप : विश्व बैंक

काठमाडौं । धेरै देशको जनसंख्यामा काम गर्ने उमेरका वयस्कहरूको हिस्सा आगामी केही दशकहरूमा द्रुत रूपमा घट्नेछ । यस्तो अवस्थामा यो काम र अर्थतन्त्रका लागि अन्य देशतर्फ जानेहरुका लागि सुनौलो अवसर हुन सक्छ । यति मात्र होइन, यसले आप्रवासीहरूको उत्पत्ति र गन्तव्य दुवै देशको विकास आवश्यकताहरू पूरा गर्न सक्छ।

विश्व बैंकले जारी गरेको नयाँ ‘विश्व विकास प्रतिवेदन – २०२३’ मा यो जानकारी दिइएको छ । प्रतिवेदन अनुसार विश्वको जनसंख्यामा वृद्धवृद्धाको हिस्सा बढ्दै गएको छ । यसले श्रम र प्रतिभाका लागि विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धालाई तीव्र बनाउनेछ। यहि कारणले धेरै देशहरू उनीहरूको दीर्घकालीन विकास क्षमताका लागि आप्रवासीहरूमा निर्भर हुँदै जानेछन् ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले हालै जारी गरेको एक प्रतिवेदनले विश्वको जनसंख्या ८०० करोड पुगेको देखाएको छ, जुन दशकौंसम्म बढ्ने अनुमान छ ।

धेरैजसो विकासोन्मुख र जोखिममा रहेका मुलुकमा युवा जनसंख्या बढ्दै गएको देखिए पनि विकसित मुलुकले यो चरण पार गरिसकेकाले उनीहरुको जनसंख्या घट्न थालेको छ ।

यसको आवश्यकतालाई जोड दिँदै, विश्व बैंकले उत्पत्ति, गन्तव्य र ट्रान्जिट देशहरूमा बसाइसराइको राम्रो व्यवस्थापनका लागि नीतिहरू प्रस्ताव गरेको छ ।

प्रतिवेदनले सम्बन्धित नीतिहरूका साथै द्विपक्षीय वा बहुपक्षीय पहलहरू र उपकरणहरूले नीति प्रतिक्रियालाई कसरी सुधार गर्न सक्छन् भन्ने बारेमा छलफल गरेको छ। प्रतिवेदनले मूल देशहरूले श्रम आप्रवासनलाई आफ्नो विकास रणनीतिको स्पष्ट हिस्सा बनाउनु पर्ने सुझाव दिएको छ ।

यसैगरि गन्तव्य देशहरूले पनि आप्रवासनलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्छ, जहाँ दक्ष आप्रवासीको उच्च माग छ । यसका लागि उनीहरूले सहजीकरण गर्नुका साथै आफ्ना स्वदेशी नागरिकहरूमा पर्न सक्ने सामाजिक प्रभावहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्दछ। विश्व बैंकले आप्रवासीहरूको सीपलाई गन्तव्य समाजको आवश्यकतासँग मिलाउन अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र बहुपक्षीय प्रयासहरूका लागि पनि आग्रह गरेको छ।

यसका धेरै उदाहरण पनि प्रतिवेदनमा दिइएको छ । उदाहरणका लागि ४७ मिलियन जनसंख्या भएको स्पेनमा शताब्दीको अन्त्यसम्ममा जनसंख्या एक तिहाइले घट्नेछ। त्यसैगरी, हाल जनसंख्याको २० प्रतिशत रहेका ६५ वर्षभन्दा माथिका वृद्धवृद्धा जनसंख्याको ३९ प्रतिशत पुग्नेछ । त्यसैगरी मेक्सिको, थाइल्याण्ड, ट्युनिसिया र टर्की जस्ता देशमा चाँडै ठूलो संख्यामा विदेशी कामदारको आवश्यकता पर्नेछ किनभने अहिले तिनको जनसंख्या बढिरहेको छैन ।

अर्कातर्फ अधिकांश आर्थिक रूपमा कमजोर देशहरूमा जनसंख्या द्रुत बृद्धिको सम्भावना छ। यस्तो अवस्थामा युवाका लागि पहिलेभन्दा बढी रोजगारी सिर्जना गर्न उनी दबाबमा पर्नेछन् ।

प्रतिवेदन अनुसार विश्वभरका १८ करोड ४० लाख मानिसमध्ये ३७ मिलियन शरणार्थीसहित उनीहरूसँग आफू बसेको देशको नागरिकता छैन। यीमध्ये आधाभन्दा कम वा ४३ प्रतिशत कम र मध्यम आय भएका देशहरूमा बस्छन्।

विश्व बैंकले ज्याला, अवसर, जनसांख्यिकीय ढाँचा र जलवायु लागतको सन्दर्भमा देश भित्र र बाहिर गम्भीर भिन्नता रहेको बताएको छ। फलस्वरूप, बसाइँसराइ सम्बन्धी मुद्दाहरू थप व्यापक र जरुरी बन्दै गएका छन् ।