विश्व अस्थमा दिवस : हरेक वर्ष ५ लाख मानिसको मृत्यु

काठमाडौं । विश्व दम दिवस हरेक वर्ष मे महिनाको पहिलो मंगलबार मनाइन्छ । यो वर्षको विश्व अस्थमा दिवस मे २ मा आज मनाइदैछ । यो दिन दमको बिरामीप्रति सचेत गराउन बिभिन्न कार्यक्रम आयोजित गरिन्छ ।

अस्थमा विश्वभरको प्रमुख समस्या हो । दम ( अस्थमा ) श्वासप्रश्वास सम्बन्धि एउटा पुरानो रोग हो जसका कारण श्वासनली सुन्निने, फोक्सोमा अवरोध हुने, सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता समस्या देखा पर्छन् ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार दम एउटा सामान्य समस्या हो । सन् २०१९ मा २६ करोड २० लाख मानिसमा दम थियो र यसले ४ लाख ६० हजारभन्दा बढीको ज्यान लिएको थियो । दमका कारण सन् १९८० को दशकदेखि मृत्युदर झण्डै दोब्बर भएको छ तर यो अवस्था नयाँ भने होइन।

चिनियाँ धर्मशास्त्रहरूमा अस्थमाका बारेमा २६०० ईसा पूर्व नै उल्लेख गरिएको छ । श्वासप्रश्वासको समस्या र यसका लक्षणहरूका सम्बन्धमा इजिप्टका प्राचीन ग्रन्थहरुमा समेत उल्लेख छ । हिप्पोक्रेट्स ( ३७० देखि ४६० ईसा पूर्व) पुरातन ग्रीसमा अवस्थाको वर्णन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए।

लगभग १०० ईसा पूर्व क्यापाडोसियाका अरेटेयसले दमको विस्तृत परिभाषा दिए। पुरातन रोमीहरूले पनि अवस्थाको अन्वेषण गरे। ५० एनो डोमिनीमा, प्लिनी द एल्डरले सास फेर्न कठिनाइहरू बीचको सम्बन्ध पत्ता लगाए। उनी दमको उपचारको द्रुत-राहत रूप एपिनेफ्राइनको सिफारिस गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए।

१९ औं शताब्दीमा डा. हेनरी एच साल्टरले दमको आक्रमणको बेला फोक्सोमा के हुन्छ भनेर सही विवरण र चिकित्सा दृष्टान्तहरू दिए । १८९२ मा जोन्स हप्किन्स मेडिकल स्कूलका सह-संस्थापक मध्येका एक विलियम ओस्लरले दम र एलर्जीको अवस्था बीचको समानता उल्लेख गरे । यसमा ज्वरोका साथै रोगको आनुवंशिक प्रकृति समावेश छ । उनले दमको ट्रिगरहरू जस्तै जलवायु, अत्यधिक परिश्रम तथा आहारलाई पनि हेरे ।

दमको उपचार के हो?

डाक्टरहरूले लक्षणहरूको अभावमा पनि दमको व्यवस्थापन गर्न आवश्यक महसुस गरेका छन । सास लिने औषधिहरूले दमका लक्षणहरू नियन्त्रण गर्न र दम भएका मानिसहरूलाई सामान्य र सक्रिय जीवन बिताउन मद्दत गर्न सक्छ। दमको बेवास्ता नगर्दा पनि यसका लक्षणहरू कम गर्न मद्दत मिल्छ ।

डब्लुएचओका अनुसार दमका कारण हुने अधिकांश मृत्यु न्यून र निम्न-मध्यम आय भएका देशहरूमा हुन्छ र त्यहाँ यसको निदान र उपचार नहुँदा चुनौती थपिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले यो रोगको विश्वव्यापी बोझ कम गर्न र विश्वव्यापी स्वास्थ्य कवरेज तर्फ प्रगति गर्न दमको निदान, उपचार र अनुगमनमा सुधार ल्याउन जोड दिएको छ।