बिहीबार, कार्तिक ६, २०७७

विश्वभर मधुमेहको समस्या भयाभह, मधुमेहीले के खाने, के नखाने ?

नेपालखोज २०७६ मंसिर २८ गते ७:२१

काठमाडौं । आहारविहार, रहनसहन आदिका कारण संसारभरि हरेक उमेर समूहका मानिसलाई मधुमेह लाग्ने गरेको छ । विगतमा धनीलाई मात्र लाग्ने चिनी रोग भनिने यो रोगलाई डायबिटिज भनेर पनि चिनिन्छ ।

Advertisement

मधुमेह अहिले मध्यम वर्गलाई पनि लाग्ने गरेको छ । वास्तवमा मधुमेह हत्तपत्त निको नहुने रोग भएकाले प्रत्येक नागरिकले ३–३ महिनामा रक्त परीक्षण गराउनुपर्ने भनाइ डा. प्रियादर्शनी योञ्जनको छ ।

नेपालको सन्दर्भमा
इन्टरनेसनल डायबिटिज फेडरेसनले करिब ४ प्रतिशत जनसंख्या मधुमेहको संक्रमणमा रहेको अनुमान गरेको छ ।

Advertisement

मधुमेहका प्रकार
मधुमेह मुख्य त चार प्रकारका हुन्छन् । तर, हामीकहाँ दुई प्रकारका मधुमेह बढी देखिएका छन् । मधुमेहका बिरामीमध्ये करिब ९० प्रतिशतमा ‘टाइप–२’ मधुमेह देखिएको हुन्छ । टाइप–१ मधुमेह भनेको १० प्रतिशतभन्दा कमलाई देखिने गर्छ ।

यस्तै, गर्भवती अवस्थामा पनि मधुमेह देखिन सक्छ । यसलाई ‘जेस्टेसनल डायबिटिज’ भनिन्छ । प्यांक्रियाज ग्रन्थीमा समस्या भएर वा अरू किसिमको समस्याले गर्दा पनि हुन्छ ।
मधुमेहका लक्षण के कस्ता हुन्छन् ?
. ‘टाइप–२’ मधुमेहका लक्षणबारे कुरा गर्दा करिब ५० प्रतिशत मधुमेह लक्षणबिना नै देखा पर्दछ । त्यो परीक्षण गर्दा एक्कासि देखा पर्दछ ।

Advertisement

२. सुगर बढी भएर पिसाब बढी लाग्ने, तिर्खा लाग्ने, तौल घट्दै जाने, घाउ निको हुन समय लाग्ने, खुट्टा झमझमाउने पोल्ने, बढी मात्रामा थकाइ लाग्ने, चक्कर लाग्ने यस्तो खालको लक्षण देखा पर्छ ।

कसरी सतर्कता अपनाउने ?
मधुमेह हुने अथवा नहुने अवस्था सिर्जना गर्ने जोखिम तत्व अर्थात् ‘रिस्क फ्याक्टर’ भन्छौं हामी । पहिलो ‘रिस्क फ्याक्टर’ भनेको हामीभित्रको जिन हो । यदि परिवारमा बुबाआमालाई वा बाजेबज्यैमा मधुमेह छ भने आफू र सन्तानलाई हुने सम्भावना ५० प्रतिशत बढी हुन्छ ।

दोस्रो भनेको तौल अर्थात् मोटोपना । तौल बढी छ भने शारीरिक सक्रियता कम छ अर्थात् व्यायाम कम गरिन्छ भने पनि मधुमेह हुने खतरा बढेर जान्छ ।

मधुमेह कस्ता मानिसलाई लाग्छ ?
खासगरी सौखिन जीवनशैली अपनाउनेलाई मधुमेह हुने सम्भावना बढी हुन्छ । मोटोपन भएका, शारीरिक व्यायाम कम गर्ने, बढी चिल्लो खानेलाई यो रोग लाग्छ । यो वंशाणुगत कारणले पनि हुन्छ । मधुमेह अर्थात् डायबिटिजलाई सामान्य भाषामा चिनीरोग भन्ने गरिन्छ । रगतमा ग्लुकोजको मात्रा बढी भएपछि हुने रोग नै मधुमेह हो । प्यांक्रियाज नामक ग्रन्थीबाट उत्पादन हुने इन्सुलिन हर्मोनको अनियमितता हुँदा मधुमेह हुन्छ ।

मधुमेहका बिरामीले खान नहुने खानेकुरा ?
मधुमेहका बिरामीले गुलियो पदार्थ खानुहुँदैन । चिनी, मिठाई, जाम, केक र चिसो पेयपदार्थ खानुहुँदैन । चिल्लोयुक्त र बोसोयुक्त खाना कम खानुपर्छ । बोसो भएको मासु वा तारेका खानेकुरा (जस्तै ःपुरी, पकौडा, समोसा, पुलाउ, आलुचिप्स आदि) खानुहुँदैन । रातो मासु अर्थात् चौपायाको मासु खानुहुँदैन । आलुबाट बनेका खाद्यपदार्थ, तरुल, पिँडालु, सखरखण्डजस्ता वस्तु खानुहुँदैन । त्यस्तै मादक पदार्थ रक्सी र बियर पनि खानुहुँदैन ।

खान हुने खानेकुरा के के हुन् त ?
भात, मकै, चिउरा, गहुँ र चिनी नभएको बिस्कुट खाँदा हुन्छ । मुला, सलगम, रामतोरिया, प्याज, बकुल्ला पनि खान हुन्छ । दाल गेडागुडी, रहर, मास, चना, मटर, भटमास, मुग खाँदा हुन्छ । फलफूलमा सुन्तला, मेवा, अंगुर, स्याउ, केरा, नासपती खाँदा राम्रो हुन्छ । दूधको परिकार, माछा, सेतो मासु र फूल आदि खाँदा हुन्छ । तरकारीमा परबल, कुरिलो, भन्टा, हरियो लसुन, मेथी, बन्दागोभी, फूलगोभी, सिमी, मुगी, काँक्रो, भोगटे, हरियो खुर्सानी, गोलभेंडा खान हुन्छ । यसरी नै फलफूल जामुन, बयर, कागती, अमला, काफल पनि खान सकिन्छ ।पेय पदार्थमा चिनीबिनाको चिया, कफी, भेजिटेबल सुप, नरिबलको रस, निमको पातको रस आदि सकिन्छ । सलादमा जिरा, मसला, गेडागुडी, गोलभेंडा, मरिच र धनियाँको पात खान हुन्छ ।

प्रतिक्रिया